پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - تعاریف و مفاهیم
تعاریف و مفاهیم

 تعاریف و مفاهیم

 خداوند منان میراث گرانبهائی به بشریت اعطاء نموده که نمونه هائی از آن جنگلها ، مراتع و حتی بیابان هستند که در جهت رفاه زندگی دنیوی و تفکر در قدرت لایزال الهی می باشند . حال این انسانها هستند که باید حداکثر بهره برداری مناسب را ازآنها نموده و با بکار گیری تدابیرحکیمانه جهت توسعه پایدار و دائمی این میراث را برای آ یندگان نیز باقی گذارد .

اگر از دیدگاه اقتصادی نیز به بهره برداری از منابع ذکر شده بنگریم باید گفت حفظ اصل سرمایه جهت بهره بردن از سود آن از اصول مهمی است که نباید نادیده گرفته شود .

امروزه در مجامع بین المللی و علمی مباحث فراوانی در زمینه زندگی بشری مطرح است که یکی از آنها موضوع اهمیت حفظ وحراست از منابع طبیعی و زیست محیطی می باشد . بر اساس نتایج بدست آمده از مصوبات اجلاسهای مطروحه در سطح جهانی جامعه انسانی موظف به حفظ طبیعت و شرایط زیستی آن با دیدگاه جهانی و نه با در نظر گرفتن حد و مرز مشخص و خاصی با بکار گرفتن تمامی امکانات بوده و بایستی با تمام توان تلاش نماید تا ضمن استفاده از این منابع که با روشها و اصول صحیح مورد بهره برداری قرار می گیرندسهم آیندگان نیز حفظ گردد .  

دیدگاه کشور ما نیز جدا ازاین تصمیمات نبوده و با توجه به داشتن جایگاه مهم در دنیا به منظور توسعه بینش ویژه به منابع طبیعی و سایر منابع خدادادی گام برداشته و توانش را به منظور الگو برداری از دستورات الهی و منابع فقهی و نظرات علمی بکار گرفته است تا ضمن ارائه راهکارهای مناسب در به انجام رساندن آنها بتواند الگوی مناسبی نیز برای دیگر کشورها گردد .                                                                                                               

        مبنای اصول 45 و 50 قانون اساسی که بیانگر حفظ و حمایت از انفال می باشند و همچنین ماده 179 قانون برنامه توسعه سوم که در برنامه چهارم نیز دیده شد باعث گردید تا مرجعی به منظور حفاظت از منابع طبیعی از سوی سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور درخواست و پیشنهاد گردد . این موضوع در سال 84 مصوب شده که به تشکیل مرحعی بنام یگان حفاظت انجامید .                                                                                                

 مهمترین دلایل حفظ منابع طبیعی

در ابتدا به ذکر چند مورد از عوامل تخریب و مشکلات موجود در منابع طبیعی پرداخته تا اهمیت حفاظت از این منابع مشخص گردد :

الف ) عوامل تخریب :

1 – رشد جمعیت که به تبع توسعه مناطق مسکونی را بدنبال دارد .

2 - سوء استفاده و طمع سود جویان و فرصت طلبان در بهره برداری غیر مجاز و غیر اصولی از محصولات بدست آمده از درختان جنگلی و گیاهان مرتعی و قاچاق آنها .

3 - قطع غیر مجاز درختان و بوته های مرتعی به منظور استفاده سوختی از آنها .

4 - وجود دام غیر مجاز و بیش از حد در مراتع و جنگلها .

5 – بروز آتش سوزیهای عمدی و غیر عمدی در عرصه های جنگلی و مرتعی .

6 - وجود بیماریها ی گیاهی و هجوم آفات .

 

ب ) مشکلات موجود :

1 - عدم آشنایی به ارزشهای ذاتی و زیستی و اقتصادی منابع طبیعی .

2 - وجود مدیریت چند گانه و عدم هماهنگی در اجرای طرحها به منظور توسعه عرصه های جنگلی و مرتعی و اتخاذ تصمیمات متفاوت و عدم راهکارهای متمرکز حفاظتی .

3 - عدم به روز رسانی اطلاعات و شناسایی فرهنگ عمومی در شناخت و حفظ منابع طبیعی .

4 - بودن آثار منفی فعالیتهای بهره برداری و اقتصادی در جوامع روستائی و عشایری .

5 - نداشتن توان فنی مناسب اکثر بهره برداران در جهت استفاده اصولی و بهینه از منابع طبیعی .

سیر تاریخی ارگانهای حفاظتی از عرصه های ملی

1 - مستحفظین مسلح جنگل :

اداره جنگلبانی در سال 1303 بعنوان زیر مجموعه وزارت فلاحت انجام وظیفه می کرد و بخاطر محافظت از جنگلهای شمال مبادرت به بکار گیری تعدادی تحت عنوان مستحفظ جنگل نمود که تا سال 1313 به فعالیت مشغول بودند .

2 - پاسبا نان جنگل :

پس از انحلال مستحفظین مسلح جنگل به منظور نظارت بر قطع درختان جنگلهای شمالی در سال 1314 این افراد بکار گمارده شدند و تا سال 1329 فعال بودند .

3 – ایجاد گارد جنگل :

در سال   1329 و با به روی کار رسیدن سرتیپ حسن اخوی در وزارت کشاورزی ، بنگاه جنگلها با دستور مستقیم وی مبادرت به جذب افراد تحت عنوان جنگلبان نظامی نمود . این نیروها در طول مدت دوره آموزشی به فراگرفتن دروس نظامی ، حقوقی ، شناخت درختان و کلیه اصول و فنونی که در ارتباط با جنگل بود پرداخته وبا آشنائی کامل آنرا به اتمام رساندند . نقطه آغاز گارد جنگل از اینجا پدیدار شده و مأمورین در این قسمت تحت نظارت و کنترل مستقیم وزیر مربوطه فعالیت خود را شروع نمودند . این افراد که بعنوان افرادی نظامی محسوب می شدند در راستای رسیدن به اهداف خود از نیروهای ژاندارمری نیز کمک می گرفتند و حتی پاسگاه های گارد جنگل در کنار پاسگاه های ژاندارمری مستقر می شد . بنا به دلایل و مسائل سیاسی و امنیتی و با نفوذ حزب توده در شاخه های نظامی کشور در سال 1339 تصمیم به انحلال گارد جنگل و واگذاری وظایف آن به ژاندارمری اتخاذ و بدین ترتیب فعالیت گاردجنگل در این سال متوقف گردید . این دوره را با عنوان گارد جنگل اول نیز یاد کرده اند .

4 – پیدایش دوره دوم گارد جنگل :

بعد از تبدیل سازمان جنگلبانی ایران به وزارت منابع طبیعی که در سال 1346 اتفاق افتاد بحث موجودیت گارد جنگل مجدداَ مطرح شد . با مصوب شدن ماده 22 فانون حفاظت و بهره برداری که اجرای آن بعهده ژاندارمری گذاشته شد تشکیلات گارد جنگل در درون ژاندارمری شروع به کار نمود . با انحلال وزارت منابع طبیعی در سال 1350 و پیدایش یازمان جنگلها و مراتع کشور که تابع و زیر مجموعه وزارت کشاورزی گردید، گارد جنگل تا سال 1355 به همان صورت فعال بود ولی در این سال با اعلام نیاز ژاندارمری به نیروهای خود که در گارد انجام وظیفه می کردند این دوره از فعالیت آنها به اتمام رسید .

5 – سپاه جنگل :

بعد از انقلاب اسلامی با توجه به ضرورت بکار گیری نیرو در امر حفاظت پیشنهاداتی توسط مسئولین وقت داده شد که منجر به ایجاد سپاه جنگل گردید . در سال 61 در استانهای گیلان و مازندران حدود 300 نفر و در سایر استانهای کشور حدود 400 نفر از مأمورین سپاه پاسداران انتخاب و تحت عنوان کارکنان حفاظتی همکاری خود را با سازمان جنگلها شروع نمودند . این اتفاق نقطه آغاز فعالیت معاونتی جدید در سازمان شد که با نام معاونت حفاظت اعلام گردید و ازبین افراد مستقر در قسمت کارکنان حفاظتی یک نفر به سمت مسئول قرار گرفت . در سال 66 این معاونت بدلیل محدودیتهای اعتباری منحل گردید .

6 – پیدایش یگان حفاظت :

در سال 71 موضوع حفاظت از منابع طبیعی به صورت امری ضروری و اساسی مطرح گردید تا اینکه در سال 72 حوزه معاونت امور اراضی که در آن موقع جزء سازمان جنگلها بود دفتری تحت عنوان دفتر حفاظت و حمایت را بوجود آورده وامورات مربوط به حفاظت را بعهده این دفتر نهاد . به دلیل حساسیت و اهمیت مسائل حفاظتی معاونت امور اراضی در سال 77 به " معاونت حفاظت و امور اراضی " تغییر نام داد.

در سال 79 و در اجرای ماده 179 فانون برنامه سوم توسعه چگونگی تشکیل یگان های حفاظت در دستگاه های کشور را اعلام و در بهمن 82 از سوی فرماندهی کل قوا و با موافقت ستاد کل نیروهای مسلح این مهم اجرا گردیده و یگان حفاظت سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور با اهداف تشکیلاتی بشرح ذیل:

1 - افزایش ضریب حفاظت از انفال و منابع طبیعی در سطح کشور .

2 - سرعت بخشیدن به اجرای احکام و مقررات حفاظتی .

3 - عمومیت بخشیدن به رفتارهای قانونی و تقویت آنها در عرصه های منابع طبیعی.

4 - بالا بردن نتیجه و اثر بخشیدن به فعالیتهای حفاظتی.

5 - ترویج افکار و رفتارهای حفاظتی در اجتماع و ساختار تشکیلاتی سازمان متبوعه.

6 - کم نمودن حجم پرونده های متشکله با اجرای اقدامات پیشگیری کننده در جلوگیری از تجاوز و تخریب منابع طبیعی.

7 - تقویت روحیه کاری مأمورین حفاظتی در زمان برخورد با تخلفات در عرصه های منابع طبیعی.

در مورخه 24/12/84 با معرفی و انتصاب فرمانده کار خود را آغاز و تا کنون به فعالیت در این امر خطیرمشغول می باشد.

عملکردهای اجرائی یگان حفاظت:

1 – اجرای دوره های آموزشی ( عمومی و تخصصی ) برای نیروهای حفاظت .

2 - مدون نمودن راهکارهای اجرائی و ابلاغ آنها به سایر مراکز در خصوص پروژه های یگان حفاظت .

3 - برقراری مراکز فرماندهی وکنترل که اختصارأ مرفوک نامیده میشوند ، همچنین کشیک های شبانه روزی در ستاد سازمان جنگلها و به تبع آن در ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری استانها .

4 - بکارگیری نیروی نظامی و انتظامی و ایجاد یگان حفاظت و اطلاع رسانی ، کنترل طرحهای مرتعداری و پروانه های چرای دام ، تأمین و تجهیز نیروهای حفاظتی به منظور پیگیری وظایف قانونی .

5 - برقراری شماره تلفن رایگان در سطح کشور با نام امداد جنگل و مرتع به منظور دریافت اطلاعات مردمی در رابطه با تخلفات و کشف جرائم و اطفای حریق در عرصه های منابع طبیعی .

6 - انتقال سیاستها و اهداف اجرائی یگان به واحدهای استانی از طریق برگزار نمودن جلسات کشوری و منطقه ای .

7 - ایجاد پاسگاه های ویژه منابع طبیعی در مستقر در ادارات کل استان ها و شهرستان ها .

8 - به اجرا درآوردن احکام صادره( قلع و قمع ) از سوی مراجع قضائی در جلوگیری از ساخت و سازهای غیر مجاز در عرصه های ملی .

9 - خرید و توزیع سلاح به منظور استفاده مأمورین یگان و همچنین تهیه و تجهیز آنها به وسایل ایمنی.

10 - ارائه راهکار های جدید و   پیگیری جهت مصوب شدن آنها و اخذ مجوزهای قانونی و تهیه نمودن لباس فرم و نشانها و علائم انحصاری یگان .

در خاتمه جا دارد برای تمامی عزیزانی که از ابتدا تا کنون در امر مبارزه با افراد سود جو و به منظور حفظ و حمایت از منابع طبیعی جان خود را فدا کرده اند و یا مجبور ند با نقص عضو زندگی را ادامه دهند یاد کرده و برای تمامی این بزرگواران اجر الهی را آرزو نمائیم.

چاپ | ارسال به ديگران  |