پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - بیابان و کویر
بیابان و کویر
بیابان

کشور جمهوری اسلامی ایران با مساحتی حدود 164 میلیون هکتار ضمن بر خورداری از تنوع اقلیمی و جغرافیایی روی کمر بند خشک جهان واقع گردیده است.

تعریف بیابان بیابان مفاهیم وسیعی را شامل می شود.در اغلب زبانهای اروپایی واژه Desertبرای بیابان بکار می رود.گاهی خشکی هوا اقلیم بیابانی سرد یا گرم را شامل می شود.از نظر پیکرشناسی زمین ،بعلت ضعف پوشش گیاهی ،خاک های فقیر کم عمق این نواحی در معرض عوامل تخریب قرار میگیرند واز بین می روند.شکل گیری بیابان طبیعی در ایران از دوران سوم زمین شناسی آغاز و تا پایان دوران چهارم ادامه داشته است.بیابان در زبان فارسی کهن به نام پایان یعنی جای بی آبی ،در زبان عربی معادل صحرا و در زبان اردو بیابان به معنی منطقه بدون جنگل یاد شده است.

 

تعریف کاربردی بیابان

بیابان به سرزمینی گفته می شود که در مناطق خشک ،نیمه خشک وخشک نیمه مرطوب واقع گردیده وفاقد پوشش گیاهی پایا بوده ویا میزان آن در حدی است که بهره برداری از آن در شرایط طبیعی به صرفه و صلاح نمی باشد.

 

کویر

نوعی عارضه مناطق بیابانی است و معمولا در پست ترین نقطه منطقه بیابانی بوجود می آید عوامل مختلفی در تشکیل کویر موثرندکه مهمترین آنها : سرایط آب و هوایی ، وضعیت زمین ساختی ، رسوبات ریزدانه ، املاح نمک های مختلف مانند سدیم ، منیزیم ،پتاسیم و کلسیم و غیره است.Land Degradation))تخریب سرزمین به معنی کاهش یا از دست رفتن توان زیستی یا اقتصادی ناشی از بهره برداری از سرزمین است.

 

بیابانزایی

عبارت است از تخریب سرزمین در مناطق خشک ،نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب که در اثر عوامل مختلف از جمله تغیرات آب و هوایی و فعالیت های انسانی حادث می شود.

 

مقابله با بیابانزایی

عبارت است از مجموعه اقداماتی که در چار چوب طرح های جامع توسعه در مناطق خشک ،نیمه خشک تا نیمه مرطوب صورت می گیرد که مبتنی بر اصول توسعه پایدار می باشد.

 

کنوانسیون مقابله با بیابانزایی ملل متحد

سازمان ملل متحد برای مبارزه با بیابانزایی در کشورهای مبتلا به بیابان مخصوصا در آفریقا که بطور جدی با خشکسالی و یا بیابانزایی و کاهش اثرات خشکسالی را در ژوئن 1994مصوب نمود و کشور جمهوری اسلامی ایران سومین کشور امضاء کننده آن است.

 

هدف از مقابله با بیابانزائی

از نظر کنوانسیون ، بیابانزایی همان تخریب سرزمین در مناطق خشک و نیمه خشک تا خشک و نیمه مرطوب که ناشی از عوامل مختلف از جمله تغییرات آب و هوایی، فعالیتهای نا بجای انسانی می باشد. بیابانزدائی یا همان مقابله با بیابانزائی شامل فعالیتهای نا بجای انسانی می باشد. بیابانزدائی یا همان مقابله با بیابانزائی شامل فعالیت هایی می شود که بخشی از توسعه جامع سرزمین در مناطق مذکور را در راستای توسعه در بر گرفته و این اهداف عبارتند از:

جلوگیری ویا کاهش تخریب سرزمین

احیاء زمین های کم تخریب شده

احیاء زمین های در حال بیابانی شدن

 

سیمای اجمالی بیابان استان مرکزی

استان مرکزی با مساحت بالغ بر 1940000هکتار عرصه های ملی یکی از 18استان بیابانی کشور می باشد در این استان اقلیمی، بهره برداری های غیر اصولی ، ازدیاد دام نسبت به ظرفیت مرتع، تبدیل اراضی مرتعی به دیمزارهای کم بازده ، چرای خارج از فصل و... باعث گردیده است که بیش از 490 هزار هکتار از اراضی مرتعی شهرستانهای زرندیه ،ساوه،اراک ،دلیجان ،محلات وکمیجان به اراضی بیابانی و کویری تبدیل گردد.با توجه به اهمیت موضوع و جلو گیری از روند بیابانزائی از سال 1370عملیات اصلاح و احیاء اراضی بیابانی با روش مدیریت بیولوژیک در استان شروع گردید که نمونه های موفق آن در شهرستان زرندیه و کویر میقان اراک می باشد.

 

معرفی کویر و قهرمان کویر

کویر میقان اراک با مساحتی بالغ بر 50 هزار هکتار در 20 کیلومتری شمال شهر اراک مرکز استان واقع گردیده است که مساحت حوضه آبخیز آن بالغ بر 540 هزار هکتار می باشد .

با توجه به اهمیت موضوع از سال 1370 اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی طرح عملیات مقابله با بیابانزایی در عرصه کویر را آغاز کرد .یکی از گونه های گیاهی مد نظر قره داغ با نام علمی Nitraria  Schoberi  از خانواده Zygophylaceae   است که در تثبیت ماسه های روان بسیار نقش ارزنده ای دارد که در سطح کشور محل زیستگاه  اصلی آن  شمال  کویر میقان است .این گونه توانسته ده ها تن ماسه و خاک را زیر شاح و برگهای خودش تثبیت و از حرکت آن مانند یک دژجلوگیری نماید به همین دلیل به قهرمان کویرمعروف گردیده ، این تیپ گیاهی که از یکی از14 تیپ گیاهی شناخته شده در کویر می باشدباعث گردیده که گیاهان با ارزش دائمی منطقه که در اثر بهره برداری های بی رویه چرای بی رویه چرای دام از بین رفته بودند مجددا"به منطقه برگردند.

نام قدیم کویر میقان توزلی گل می باشد. یعنی آبگیری  که پر از گرد و غبار است .در دل کویر تالابی واقع شده که محل اطراق پرندگان مهاجر از جمله درنای خاکستری میباشد که یکی از نادرترین گونه های مهاجر جهان به شمار میرود .که حدود سه ماه از سال را در این منطقه به سر می برد.در حال حاضرحدود 20 هزار هکتار از اراضی کویر از طریق کاشت گونه های آتریپلکس ، قره داغ و احیاء گونه های بومی اصلاح واحیاء گردیده است.

چاپ | ارسال به ديگران  |