پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - آبخیز
آبخیز

سيماي آبخيزداري استان

آب گرانبهاترين منبع ملي يك كشور است. اين ارزش به جهت قابليت تجديد شوندگي و منافع اقتصادي- اجتماعي حاصل از كاربري درست آن است. توزيع نامناسب منابع آبي جهان و كشورمان ايران، باعث بروز انواع تنش هاي كم آبي و پرآبي در مناطق مختلف گرديده است، بطوريكه گاه براي بارش قطره اي باران بايد روزهاوماهها چشم به آسمان يكرنگ و بي ابردوخت و گاه به نظاره تخريب حاصل از خروش سيلاب ها نشست. بررسي دقيق مجموعه عوامل زيست محيطي كه زمينه سازاين حوادث هستند نشان دهنده نقش مهم انسان بر اين وقايع است و مي تواند يك حادثه طبيعي را به فاجعه عظيم وملي تبديل نمايد. فشار انسان بر جنگل، مرتع، خاك وزمين، كاربري نادرست اراضي، روندروزافزون شهرنشيني وتوسعه سطوح غيرقابل نفوذ، هر روزاحتمال سيل خيزي رادرمناطق مسكوني افزايش مي دهد.

به اين ترتيب نمي توان بي توجه به اين مسائل روزگار گذراند، چراكه اگر خاك وآبي نباشد، انساني هم نخواهد بود. در كشورخشكي مانند ايران با متوسط سالانه حدود 250 ميليمتربارندگي درسال، آب ارزش حياتي مي يابد ازاين نظربايدسعي كرد تاحد ممكن از هدررفت آن جلوگيري شود. يكي از اين راهكارها اشاعه فرهنگ وانجام عمليات آبخيزداري است. مفهوم آبخيزداري از دوكلمه «آبخيز» و «داري» به معناي مديريت وبرنامه ريزي اصلي حوزه آبخيز تشكيل شده است.

حوزه آبخيز: پهنه، سطح ومنطقه اي از زمين سراشيب است كه تمام رواناب ناشي از بارش وارده برروي آن رايك رودخانه، آبراهه با يك منبع ذخيره اي آب (سد)، دريافت كرده واز حوزه بالادست خارج مي كند.

آبخيزداري

به مجموعه علوم وفنوني گفته مي شود كه هدف آن چگونگي بهره برداري صحيح واصولي از منابع آب، خاك وپوشش گياهي يك حوزه آبخيزرا معين مي كنند. عوامل مختلفي دريك حوزه آبخيزاثر دارند اين عوامل ممكن است جاندار يابي جان باشند، كه آب، هواو خاك، عوامل بي جان وگياه وحيوان، عوامل جاندارهستند. هرچه تعداد اين عوامل دريك حوزه بيشترباشد بخصوص عوامل جاندار، آن حوزه كاملتراست، درنتيجه آبخيزدراي به كليه عملياتي كه دريك حوزه انجام مي شود تا همه عوامل ياد شده دركنارهم قراربگيرند وبيشترين فايده از آنها به دست آيد. بنابراين آبخيزداري تلاشي است درجهت حفظ بستر،منشأ وضامن حيات. پس حفظ آب وخاك درگروعمليات آبخيزدراي است.

تعريف بند خاكي

يكي از سازه هاي مهم كه به برآورده شدن اهداف آبخيزداري كمك شاياني مي كند، احداث بند يا سدخاكي است.

اصطلاح بند، سد ياآبگير براي سازه اي به كارمي رود كه عمل دريافت، نگهداشت، ذخيره ونفوذجريان هاي سطحي واردشده از نواحي و ارتفاعات بالادست، حوزه را انجام مي دهد. ساخت سدهاي خاكي سه دهه اخير سبب كاهش هدررفت آبهاي سطحي از دغدغه هاي بزرگ كارگزاران عرصه هاي اقتصادي، اجتماعي و ملي مي باشد كه در نهايت ضرورت استفاده ازمديران لايق را در اين زمينه نمايان مي سازد. سدهاي خاكي، همچون سد مسجد سليمان درتوليد آب ونيروي برق(انرژي) نيز در چرخه اقتصادي كشورتأثيرگذارند. اين درصورتي است كه بحران روزافزون جهاني كمبود آب، احداث سازه هاي مهم، چند كاربردي وهدفمند را جهت برآورده كردن نيازهاي اوليه يك ملت آشكار مي سازد.

اهداف احداث بندهاي خاكي

-     توليد انرژي هاي پاك نظير انرژي برق آبي

-     كنترل و مهار سيلابها

-     كنترل فرسايش وحفاظت خاك

-     دريافت رسوب ناشي از سيلابها وجلوگيري از تخريب حوزه زير دست

-     مبارزه با كم آبي ازطريق استحصال آب از درياچه سدها

-     ايمن نمودن مناطق شهري و روستائي وتأسيسات زير بنائي از خسارات سيل

-     بهبود وضعيت شغلي كشاورزان و بهره برداران از آب سد

-     تعديل شرايط اكوسيستم هاي طبيعي حوزه آبخيز و كاهش

-     روند تخريبي آنها درمناطق سدها

چاپ | ارسال به ديگران  |